Çocuklarda Dürtüsellik: Sıra Bekleyememe Neden Olur?

Çocuklarda dürtüsellik ve sıra bekleyememe neden olur? Gelişimsel beklentiler, dikkat edilecek işaretler ve evde uygulanabilecek öneriler. | Anaduyu

Oyunda sırasını bekleyemeyen, soruyu bitirmeden cevaplayan, aklına geleni hemen yapan bir çocuk, ebeveyn için hem yorucu hem de endişe verici olabilir. Dürtü kontrolü, çocuklukta yavaş yavaş gelişen bir beceridir. Bu yazıda dürtüselliğin ne zaman olağan, ne zaman daha ayrıntılı değerlendirilmesi gereken bir durum olabileceğini konuşuyoruz.

Dürtü kontrolü nasıl gelişir?

Bekleyebilmek, isteğini erteleyebilmek, harekete geçmeden önce durup düşünebilmek; yürütücü işlevlerle ilgili becerilerdir ve yıllar içinde olgunlaşır. İki yaşındaki bir çocuğun oyuncağı arkadaşının elinden alması gelişimsel olarak beklenebilir; ancak aynı davranışın okul çağında sık sık ve yoğun biçimde sürmesi farklı bir anlam taşıyabilir.

Dürtüsellik nasıl görünebilir?

Dürtüsellikle ilişkilendirilebilecek bazı davranışlar şunlardır:

Oyunlarda ya da sırada beklemekte belirgin zorluk
Başkalarının sözünü sık sık kesmek
Soruyu dinlemeden yanıt vermek
Sonuçlarını düşünmeden riskli hareketlere girişmek, örneğin aniden yola koşmak
Hayal kırıklığında çok hızlı ve yoğun tepki vermek
Arkadaş oyunlarına izin almadan dahil olmak

Bu davranışlar zaman zaman her çocukta görülebilir. Önemli olan sıklığı, süresi ve günlük yaşama etkisidir.

Dürtüselliğin arkasında ne olabilir?

Dürtüsel görünen davranışların farklı nedenleri olabilir; DEHB bunlardan yalnızca biridir. Yorgunluk, açlık, duyusal yüklenme, kendini sözel olarak ifade edememe ya da yeni bir kardeşin gelmesi gibi değişiklikler de benzer tepkilere yol açabilir. Örneğin derdini anlatacak kelimeleri bulamayan bir çocuk, beklemek yerine elle almayı ya da itmeyi seçebilir. Dil gelişimiyle bu bağlantıyı hiperaktivite ve geç konuşma yazımızda ele aldık.

Ne zaman uzmana danışılabilir?

Dürtüsellik çocuğun güvenliğini sık sık riske atıyorsa, arkadaşlık ilişkilerini belirgin şekilde zorluyorsa ya da okuldan sürekli olumsuz geri bildirim geliyorsa bir uzmana danışmak düşünülebilir. DEHB değerlendirmesi ve tanısı hekim tarafından yapılır. Genel bilgi için çocuklarda DEHB belirtileri ve DEHB mi, yaramazlık mı? yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Evde küçük ama etkili adımlar

Dürtü kontrolü, sabır ve tekrar ile desteklenebilecek bir beceridir:

Sıra almalı oyunlar oynayın; kutu oyunları, top atma, "sen-ben" oyunları
"Dur, düşün, yap" gibi kısa ve tutarlı ifadeler kullanın
Bekleme sürelerini kısa tutup yavaş yavaş uzatın
Beklemeyi başardığında bunu fark edip sözle takdir edin
Duyguları adlandırmasına yardım edin: "Çok heyecanlandın, beklemek zor geldi"

Daha fazla öneri için evde dikkat ve regülasyon rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Anaduyu’nun rolü

Anaduyu tanı koymaz ve ilaç önermez. Ergoterapi ve duyu bütünleme ile duyusal düzenleme ve öz düzenleme becerilerini; dil ve konuşma terapisiyle de ihtiyaçlarını sözel olarak ifade etme becerisini desteklemeyi hedefleriz. Çalışmalar, hekim değerlendirmesiyle uyumlu biçimde ve aileyle iş birliği içinde planlanır.

Son söz

Sabırsızlık ve aceleci davranışlar çoğu zaman çocuğun "yapmak istemediği" değil, "henüz yapamadığı" bir beceriye işaret eder. Sorularınız için hekiminizle görüşebilir, gelişimsel destek hakkında bilgi almak isterseniz Anaduyu Nilüfer ekibimize ulaşabilirsiniz.